De Endotest© bij endometriose

Dit artikel bespreekt een Zwitsers onderzoek naar de Endotest©, een speekseltest die endometriose moet helpen opsporen. Onderzoekers van het Kantonsspital Baden wilden weten hoe de test werkt in de praktijk van een endometriosecentrum en beschreven hun bevindingen in het European Journal of Obstetrics & Gynecology and Reproductive Biology. Ze vergeleken de testuitslagen met de bevindingen tijdens een kijkoperatie. Ook onderzochten ze hoe de test presteert bij diepe endometriose in vergelijking met een vaginale echo en MRI en bekeken ze of de uitslag verandert na een kijkoperatie ^[1].

Wat is de Endotest?

Endometriose vaststellen is lastig, omdat de klachten sterk verschillen en niet altijd specifiek zijn. Bij diepe endometriose en endometriosecysten op de eierstok kunnen een vaginale echo en MRI belangrijke informatie geven. Een kijkoperatie is hierbij niet altijd nodig om een diagnose te stellen ^[2–4]. Oppervlakkige endometriose is met beeldvorming moeilijker te herkennen en kan soms pas tijdens een kijkoperatie worden vastgesteld ^[3,5]. Er is behoefte aan meer betrouwbare methoden om endometriose zonder operatie vast te stellen wanneer beeldvorming tekortschiet.

De Endotest meet in speeksel een patroon van 109 microRNA’s, dat zijn kleine moleculen die betrokken zijn bij het regelen van de activiteit van genen. Het patroon werd met behulp van kunstmatige intelligentie geselecteerd en zou samenhangen met endometriose. In dit eerdere onderzoek werden daarbij gunstige resultaten gerapporteerd, met een gevoeligheid en specificiteit tussen de 95 en 100% ^[6,7]. Deze percentages geven aan hoe goed de test vrouwen met en zonder endometriose herkende op basis van het patroon.

De test is in Zwitserland geïntroduceerd voor vrouwen bij wie endometriose wordt vermoed, maar bij wie beeldvorming geen aanwijzingen laat zien voor een endometriosecyste op de eierstok of diepe endometriose bij het rectosigmoïd (de overgang van de dikke darm naar de endeldarm) ^[1].

Hoe is de Endotest onderzocht in deze studie?

Aan het onderzoek deden 134 vrouwen mee die een kijkoperatie ondergingen vanwege een vermoeden van endometriose of als onderdeel van vruchtbaarheidsonderzoek. Bij 120 vrouwen werd endometriose vastgesteld door middel van de kijkoperatie. Van 116 vrouwen kon de uitslag van de Endotest vóór de operatie gebruikt worden in het onderzoek. Bij een deel van de deelnemers werd ook de testuitslag vergeleken met een vaginale echo of MRI. Bij 84 vrouwen werden de testuitslagen vóór en 6 tot 12 weken na de operatie vergeleken ^[1].

De onderzoeksgroep bestond dus grotendeels uit vrouwen die daadwerkelijk endometriose hadden. Er waren maar weinig vrouwen zonder endometriose. Dat is belangrijk bij het interpreteren van de resultaten.

Wat kwam uit het onderzoek?

De Endotest had in deze onderzoeksgroep een nauwkeurigheid van 73%, wat betekent dat voor 73% van de vrouwen de testuitslag overeenkwam met de bevindingen van de kijkoperatie. De test liet een redelijke gevoeligheid zien en herkende ongeveer 78% van de vrouwen met endometriose. De test had een lage specificiteit van 33%, wat betekent dat maar een derde van de vrouwen zonder endometriose terecht een negatieve uitslag kreeg. Bij de overige vrouwen zonder endometriose was de uitslag onterecht positief ^[1].

Deze percentages gelden voor de onderzochte groep en zeggen niet automatisch hoe goed de test presteert bij een andere groep vrouwen. Bijna 90% van de vrouwen in deze studie had endometriose. Er waren maar 12 vrouwen zonder endometriose met een bruikbare testuitslag. Hierdoor is het lastig om precies vast te stellen hoe goed de test endometriose kan uitsluiten. Daardoor is vooral de schatting van de specificiteit onzeker.

De resultaten waren minder gunstig dan de hoge gevoeligheid en specificiteit die in eerder onderzoek werden gerapporteerd ^[6,7]. Mogelijk speelt mee dat de studies verschillende groepen vrouwen onderzochten. De onderzoekers noemen ook de mogelijkheid dat het model achter de test te sterk was afgestemd op de groep waarin het werd ontwikkeld. Dat is een mogelijke verklaring, geen bewezen oorzaak ^[1].

Bij diepe endometriose presteerden de vaginale echo en MRI beter. Bij het opsporen van diepe endometriose was de nauwkeurigheid in deze onderzoeksgroep 49% voor de Endotest, 81% voor de vaginale echo en 89% voor MRI. Voor deze vergelijking waren MRI-gegevens beschikbaar van slechts 27 vrouwen. De vergelijking was verkennend en de resultaten moeten voorzichtig worden geïnterpreteerd ^[1]. Daarbij is de Endotest volgens de in Zwitserland goedgekeurde indicatie niet bedoeld voor vrouwen bij wie beeldvorming aanwijzingen geeft voor diepe endometriose bij het rectosigmoïd. In deze studie werd de test bij deze groep dus buiten de goedgekeurde indicatie van de test (off-label) onderzocht ^[1].

De testuitslag kon na een operatie veranderen. Bij 18 van de 84 vrouwen met endometriose veranderde de uitslag na de operatie. De onderzoekers weten niet precies waardoor dit kwam. Mogelijk spelen processen zoals ontsteking en weefselherstel een rol bij de verandering van microRNA’s. Dit is echter een hypothese. De studie heeft niet aangetoond dat deze processen de veranderde testuitslagen veroorzaken. Daarnaast geven de onderzoekers aan dat ook na de operatie de test off-label is gebruikt ^[1].

De belangrijkste cijfers

• 78% van de vrouwen met endometriose werd door de Endotest herkend.
• 33% van de vrouwen zonder endometriose kreeg terecht een negatieve uitslag.
• 49% nauwkeurigheid van de Endotest bij diepe endometriose.
• 81% nauwkeurigheid van de vaginale echo.
• 89% nauwkeurigheid van MRI.

Hoe betrouwbaar is de Endotest?

In deze studie presteerde de Endotest minder goed vergeleken met eerder onderzoek. De test miste een deel van de vrouwen met endometriose en gaf ook positieve uitslagen bij vrouwen zonder endometriose. Bij diepe endometriose presteerden de vaginale echo en MRI beter dan de Endotest.

De test is bedoeld voor vrouwen met klachten maar zonder duidelijke afwijking op beeldvorming. Of de test voor hen nuttig is, kan dit onderzoek niet vertellen. Dit komt doordat er weinig vrouwen zonder endometriose meededen en een deel van het gebruik buiten de goedgekeurde indicatie viel. Een negatieve testuitslag sluit endometriose vooralsnog niet uit en is geen reden om aanhoudende klachten te negeren. Verder onderzoek is nodig om de plaats van de Endotest in de diagnostiek te bepalen.

Bronnen

1. Ormos, M., Schneider, M., Heimer, J., Dobosi, A., Hohl, M., & Heubner, M. (2026). Salivary microRNA testing for endometriosis: Clinical evaluation in an endometriosis center. European Journal of Obstetrics & Gynecology and Reproductive Biology, 326, 115341. https://doi.org/10.1016/j.ejogrb.2026.115341
2. Condous, G., Gerges, B., Thomassin-Naggara, I., Becker, C. M., Tomassetti, C., Krentel, H., Van Herendael, B. J., Malzoni, M., Abrao, M. S., Saridogan, E., Keckstein, J., Hudelist, G., Aas-Eng, K., Alcazar, J. L., Bafort, C., Bazot, M., Bielen, D., Bokor, A., Bourne, T., … Wattiez, A. (2024). Non-Invasive Imaging Techniques for Diagnosis of Pelvic Deep Endometriosis and Endometriosis Classification Systems: An International Consensus Statement. Journal of Minimally Invasive Gynecology, 31(7), 557–573. https://doi.org/10.1016/j.jmig.2024.04.006
3. Pascoal, E., Wessels, J. M., Aas‐Eng, M. K., Abrao, M. S., Condous, G., Jurkovic, D., Espada, M., Exacoustos, C., Ferrero, S., Guerriero, S., Hudelist, G., Malzoni, M., Reid, S., Tang, S., Tomassetti, C., Singh, S. S., Van Den Bosch, T., & Leonardi, M. (2022). Strengths and limitations of diagnostic tools for endometriosis and relevance in diagnostic test accuracy research. Ultrasound in Obstetrics & Gynecology, 60(3), 309–327. https://doi.org/10.1002/uog.24892
4. Goncalves, M. O., Siufi Neto, J., Andres, M. P., Siufi, D., De Mattos, L. A., & Abrao, M. S. (2021). Systematic evaluation of endometriosis by transvaginal ultrasound can accurately replace diagnostic laparoscopy, mainly for deep and ovarian endometriosis. Human Reproduction, 36(6), 1492–1500. https://doi.org/10.1093/humrep/deab085
5. Becker, C. M., Bokor, A., Heikinheimo, O., Horne, A., Jansen, F., Kiesel, L., King, K., Kvaskoff, M., Nap, A., Petersen, K., Saridogan, E., Tomassetti, C., Van Hanegem, N., Vulliemoz, N., Vermeulen, N., ESHRE Endometriosis Guideline Group, Altmäe, S., Ata, B., Ball, E., … Yazbeck, C. (2022). ESHRE guideline: Endometriosis. Human Reproduction Open, 2022(2), hoac009. https://doi.org/10.1093/hropen/hoac009
6. Bendifallah, S., Suisse, S., Puchar, A., Delbos, L., Poilblanc, M., Descamps, P., Golfier, F., Jornea, L., Bouteiller, D., Touboul, C., Dabi, Y., & Daraï, E. (2022). Salivary MicroRNA Signature for Diagnosis of Endometriosis. Journal of Clinical Medicine, 11(3), 612. https://doi.org/10.3390/jcm11030612
7. Bendifallah, S., Dabi, Y., Suisse, S., Delbos, L., Spiers, A., Poilblanc, M., Golfier, F., Jornea, L., Bouteiller, D., Fernandez, H., Madar, A., Petit, E., Perotte, F., Fauvet, R., Benjoar, M., Akladios, C., Lavoué, V., Darnaud, T., Merlot, B., … Descamps, P. (2023). Validation of a Salivary miRNA Signature of Endometriosis—Interim Data. NEJM Evidence, 2(7). https://doi.org/10.1056/EVIDoa2200282